แนวทางการพัฒนาทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรมในศตวรรษที่ 21

แนวทางการพัฒนาทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรมในศตวรรษที่ 21

              

               ในศตวรรษที่ 21 การจัดการเรียนรู้ทักษะของนักเรียนนั้น ควรคำนึงถึงมาตรฐานการเรียนการสอนศตวรรษที่ 21 การประเมินผลหลักสูตรการเรียนการสอน การพัฒนาอาชีพและสภาพแวดล้อม การเรียนรู้จะต้องสอดคล้องกับระบบการจัดการเรียนการสอน ดังนั้น ทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม มีความสำคัญและจำเป็นต่อการเปลี่ยนแปลงระบบการเรียนการสอน หรือการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ซึ่งทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรมสำหรับนักเรียนในศตวรรษที่ 21 เป็นทักษะที่มีความพร้อมสำหรับการดำรงชีวิตที่ซับซ้อนมากขึ้นและการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมในการทำงาน โดยมุ่งเน้นด้านความคิดสร้างสรรค์ การสื่อสาร การคิดเชิงวิเคราะห์และการทำงานร่วมกัน เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับนักเรียนในอนาคต

ทักษะด้านนี้ มีจุดเน้นอยู่บนพื้นฐานแห่งการสร้างสรรค์ การคิดแบบมีวิจารณญาณ การสื่อสาร และการมีส่วนร่วมในการทำงาน ดังรายละเอียดต่อไปนี้

1. ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม ประกอบด้วย

     1.1 การคิดสร้างสรรค์ โดย 1) มีการใช้เทคนิคของการสร้างสรรค์ทางความคิดที่เปิดกว้าง2) มีการสร้างสรรค์สิ่งแปลกใหม่และเสริมสร้างคุณค่าทางความคิดและสติปัญญา และ3) มีความละเอียดรอบคอบต่อการคิดวิเคราะห์และประเมินแนวความคิด เพื่อนำไปสู่การปรับปรุงและพัฒนางานในเชิงสร้างสรรค์

     1.2  การทำงานร่วมกับผู้อื่นได้อย่างสร้างสรรค์ โดย 1) มุ่งพัฒนา เน้นปฏิบัติและสื่อสารแนวคิดใหม่ๆไปสู่ผู้อื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ   2)  เปิดใจกว้างและยอมรับในมุมมองหรือโลกทัศน์ใหม่ๆที่ส่งผลต่อระบบการทำงาน 3) เป็นผู้นำในการสร้างสรรค์งาน รวมทั้งมีความรู้และเข้าใจในสภาพการณ์ซึ่งอาจเป็นข้อเท็จจริงหรือเป็นข้อจำกัดโดยพร้อมที่จะยอมรับความคิดหรือสภาพการณ์ใหม่ๆที่เกิดขึ้นนั้นได้ 4) สามารถสร้างวิกฤติให้เป็นโอกาสส่งผลต่อการเรียนรู้ และเข้าใจถึงวิธีการสร้างสรรค์นวัตกรรมที่ต้องใช้เวลาและสามารถนำเอาข้อผิด พลาดมาปรับปรุงแก้ไขและพัฒนางานได้อย่างต่อเนื่อง

    1.3  การนำเอานวัตกรรมมาสู่การปฏิบัติ โดยปฏิบัติเชิงสร้างสรรค์ให้เกิดคุณประโยชน์ต่อการปรับใช้และพัฒนาจากผลแห่ง นวัตกรรมที่นำมาใช้

2. การคิดเชิงวิพากษ์และการแก้ไขปัญหา  ประกอบด้วย

     2.1. การใช้เหตุผลอย่างมีประสิทธิภาพ  ใช้รูปแบบที่ชัดเจนในเชิงเหตุผลทั้งในเชิงนิรนัย

และอุปนัยได้เหมาะสมตามสถานการณ์ต่างๆที่เกิดขึ้น

    2.2 การใช้วิธีคิดเชิงระบบ   สามารถคิดวิเคราะห์จากส่วนย่อยไปหาส่วนใหญ่ได้อย่างเป็น

องค์รวมทั้งหมดเพื่อสร้างผลลัพธ์โดยรวมในระบบที่ซับซ้อนและเป็นระบบครบวงจรในวิธีคิดหรือกระบวนการคิดนั้น

    2.3 ประสิทธิภาพในการตัดสินใจ โดย 1) สร้างประสิทธิภาพในการวิเคราะห์และประเมินสถานการณ์ เพื่อสร้างการยอมรับและความน่าเชื่อถือ  2) สามารถวิเคราะห์และประเมินในเชิงทัศนะได้อย่างต่อเนื่อง  3) สังเคราะห์และเชื่อมโยงระหว่างข้อมูลรวมทั้งบทสรุปที่เกิดขึ้น  4) ตีความหมายและให้ข้อสรุปที่ตั้งบนฐานแห่งการวิเคราะห์ที่มีความน่าเชื่อถือ มากที่สุด  5) สะท้อนผลได้อย่างมีวิจารญาณ บนพื้นฐานแห่งประสบการและกระบวนการเรียนรู้

2.4 การแก้ไขปัญหา โดย  1) แก้ไขปัญหาที่มีความแตกต่างได้ทั้งปัญหาซ้ำซากและปัญหา

ที่อุบัติขึ้นใหม่ใน หลากหลายเทคนิควิธีการ  2) สามารถกำหนดเป็นประเด็นคำถามสำคัญที่จะนำไปสร้างเป็นจุดเน้นในการแก้ไขปัญหา ตามสถานการณ์ที่เหมาะสมและดีที่สุด

3. การสื่อสารและการมีส่วนร่วม  ประกอบด้วย

     3.1 การสื่อสารได้ชัดเจนมีประสิทธิภาพ โดย 1) สร้างความถูกต้องชัดเจนในการสื่อความหมายทั้งการพูด การเขียน หรือการใช้ทักษะอื่นๆในทางอวัจนภาษาในรูปแบบต่างๆ   2) มีประสิทธิภาพทางการรับฟังที่สามารถสร้างทักษะสำหรับการถอดรหัสความหมาย การสรุปเป็นความรู้ สร้างคุณค่า ทัศนคติ และเกิดความสนใจใฝ่รู้   3) ใช้การสื่อสารในการกำหนดจุดมุ่งหมายเฉพาะทั้งการรายงาน การสอน และการสร้างแรงจูงใจ  4) ใช้สื่อเทคโนโลยีหลากหลายและรู้วิธีการใช้สื่อได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ  5) การสื่อสารได้อย่างมีประสิทธิภาพท่ามกลางสภาพแวดล้อมหรือบริบทที่ต่างกัน

     3.2  การทำงานร่วมกับผู้อื่น โดย 1) มีความสามารถในการเป็นผู้นำในการทำงานและเกิด

การยอมรับในทีมงาน  2) มีกิจกรรมการทำงานที่สร้างความรับผิดชอบและก่อให้เกิดความสุขในการทำงานเพื่อให้บรรลุผลตามที่มุ่งหวัง   3) สร้างการมีส่วนร่วมในความรับผิดชอบในภารกิจงาน และแต่ละคนมองเห็นคุณค่าของการทำงานเป็นหมู่คณะ

   

ภาพที่ 1 ทักษะด้านการเรียนรู้และนวัตกรรม

 

          ดังนั้น  แนวทางการพัฒนาทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม จึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของทักษะการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 หากมองดูแล้วการที่จะพัฒนาทักษะผู้เรียนให้เกิดทักษะดังกล่าว ผู้สอนควรจะมีทักษะในการจัดการเรียนรู้อย่างดีเพื่อให้ผู้เรียนได้เกิดความรู้และทักษะ ซึ่งรูปแบบการเรียนรู้แบบผสมผสาน ก็เป็นอีกแนวทางหนึ่งที่มีความหลากหลายของการบูรณาการเรียนการสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ อันจะมีองค์ประกอบที่ครูผู้สอนจำเป็นต้องมี คือ ความรู้ด้านเนื้อหา  ความรู้ศิลปะการเรียนการสอน และความรู้ด้านเทคโนโลยี โดยกรอบความคิดข้างต้นจำเป็นต้องมีระบบสนับสนุนการศึกษา ได้แก่ มาตรฐานการเรียนรู้ การประเมินผล หลักสูตรและวิธีการสอน การพัฒนาวิชาชีพและบรรยากาศการเรียนรู้ที่ส่งเสริมให้นักเรียนมีส่วนร่วมในกระบวนการเรียนรู้มากขึ้นและจบการศึกษาออกไปด้วยความพร้อมที่จะประสบความสำเร็จในการพัฒนาบุคคลกรที่จะพัฒนาประเทศต่อไป

          ในปัจจุบัน ทุกภาคส่วนควรตระหนักถึงความสำคัญของการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 ถึงเวลาที่จะต้องร่วมมือกันจัดการศึกษาให้ก้าวทันยุคทันเหตุการณ์  ขั้นตอนการเรียนรู้จากผลการวิจัยในยุคปัจจุบันคือ จำได้    เข้าใจ  ประยุกต์ใช้ วิเคราะห์ ประเมินและสร้างสรรค์ โดยที่ขั้นตอนเหล่านี้เกิดพร้อม ๆ กันได้ หรืออะไรเกิดก่อนเกิดหลังได้ทั้งสิ้น รวมทั้งเกิดเรียงลำดับจากหลังไปหน้าก็ได้      ทักษะเหล่านี้สอนโดยตรงไม่ได้ แต่จัดกระบวนการให้เรียนรู้ได้เคล็ดลับอย่างหนึ่งของการบ่มเพาะทักษะ คือ การฝึกตั้งคำถาม การตั้งคำถามที่ถูกต้องสำคัญกว่าการหาคำตอบ   ครูเพื่อศิษย์จึงต้องชวนศิษย์หรือเปิดโอกาสให้ศิษย์ตั้งคำถามแปลก ๆ และชวนกันหาทางทดลองหรือค้นคว้าเพื่อตอบคำถามนั้นทุกโอกาสของทุกกิจกรรม เพื่อการเรียนรู้ควรชวนกันตั้งคำถาม ศิษย์ควรได้เรียนรู้ว่าคำถามที่ถูกต้องเป็นอย่างไร และนำไปสู่การสร้างสรรค์สิ่งใหม่อย่างไร ที่จริงเรื่องนี้ไม่ยากหากครูฝืนใจตัวเอง ไม่ยึดถูกผิดตามทฤษฎีแต่ชักชวนเด็กร่วมกันหาคำตอบที่นำไปสู่การเรียนรู้หรือ สร้างสรรค์สิ่งใหม่หัวใจของเรื่องนี้คือ จิตวิญญาณของความไม่รู้ หรือไม่รู้จริง หรือไม่เชื่อง่าย แล้วหาทางพิสูจน์เพื่อท้าทายความรู้เดิม ๆ ทั้งของตนเองและของโลกมีความเข้าใจผิดที่เชื่อกันแพร่หลายในวงการศึกษาว่า นักเรียนต้องเรียนความรู้รายวิชาจนเข้าใจคล่องแคล่วก่อน แล้วจึงจะสามารถนำความรู้นั้นไปใช้งานได้   

          ผลการวิจัยสมัยใหม่ พบว่า การเรียนโดยประยุกต์ใช้ความรู้เพื่อเรียนรู้ทักษะ ด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณ การแก้ปัญหาและความริเริ่มสร้างสรรค์ไปพร้อม ๆ กับเรียนเนื้อหา ให้ผลสัมฤทธิ์ด้านการเรียนรู้สูงกว่า เพราะเด็กมีความตั้งใจเรียนมากกว่า  ทฤษฎีใหม่คัดค้านทฤษฎีเก่าโดยสิ้นเชิงว่า การเรียนรู้ไม่ได้มีลักษณะเรียงเป็นแถว จากเรียนรู้ทักษะหรือความรู้พื้นฐานไปสู่การเรียนรู้ทักษะที่ซับซ้อน จากความรู้ไปสู่ความเข้าใจ การประยุกต์ใช้  การวิเคราะห์ การสังเคราะห์  และการประเมิน ตามลำดับ แต่ในความเป็นจริงการเรียนรู้เป็นกระบวนการที่ซับซ้อน และการเรียนรู้จริงต้องเลย   การรู้เนื้อหาไปสู่ความเข้าใจแท้จริงในระดับที่เอาไปใช้ได้ใน สถานการณ์จริงการเรียนรู้เนื้อหาไปพร้อม ๆ กับการใช้ประโยชน์ในสถานการณ์จริง หรือเรียนทุกขั้นตอนในวงเล็บข้างบนไปพร้อม ๆ กันในสถานการณ์จริง จึงให้ผลการเรียนรู้ที่ลึกและเชื่อมโยงกว่าคือ รู้จริง

 

เอกสารอ้างอิง:

 

ชยาภา วณชยานนท์. 2558.  ทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม. (ออนไลท์)  เข้าถึงได้จาก:

https://blog.eduzones.com/Chayapa/140887

ยุทธนา พันธ์มี. 2557. ทิศทางของการการเรียนการสอนแบบผสมผสาน (Blended Learning): การพัฒนา         

ทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม.  (ออนไลท์)  เข้าถึงได้จาก: http://blended2557.blogspot.com/

วิจารณ์  พานิช. 2555. วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ ในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์.

สุภาพร ศรศิลป์. 2555. ทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม. (ออนไลท์)  เข้าถึงได้จาก:

https://www.gotoknow.org/posts/509888

ไสว ฟักขาว.  ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21. (ออนไลท์)  เข้าถึงได้จาก: web.chandra.ac.th/blog/wp.../10/

ทักษะแห่งศตวรรษที่-21-พับ.pdf

อนุชา โสมาบุตร. 2556. ทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม สำหรับการเรียนรู้แห่งศตวรรษที่ 21. (ออนไลท์) 

เข้าถึงได้จาก:   https://teacherweekly.wordpress.com/2013/09/25/learning-and-innovation-skills/

 

(0 ) ความคิดเห็น